پیرامون بایوس

موضوع: سه شنبه هشتم اسفند 1385 18:14

چگونه از پسورد های بایوس عبور کنیم؟

هدف این مقاله نشان دادن این است که چگونه وارد کامپیوتری شویم که با پسورد بایوس محافظت میشود.

توجه : نویسنده هیچ مسئولیتی در قبال خراب شدن و صدمات ناشی از انجام (اشتباه) این روش ها ندارد.

پسوردهای پیش فرض بایوس:

اولین کار برای عبور از پسورد بایوس سعی در استفاده از پسوردهای پیشفرض سازنده آنهاست.

AWARD BIOS:
AWARD SW, AWARD_SW, Award SW, AWARD PW, _award, awkward, J64, j256, j262, j332, j322, 01322222, 589589, 589721, 595595, 598598, HLT, SER, SKY_FOX, aLLy, aLLY, Condo, CONCAT, TTPTHA, aPAf, HLT, KDD, ZBAAACA, ZAAADA, ZJAAADC, djonet,

AMI BIOS:
AMI, A.M.I., AMI SW, AMI_SW, BIOS, PASSWORD, HEWITT RAND, Oder

پسوردهای دیگری که شما میتونید تست کنید:

LKWPETER, lkwpeter, BIOSTAR, biostar, BIOSSTAR, biosstar, ALFAROME, Syxz, Wodj , farrid , farsed

توجه داشته باشید که کلید حرف “_” در کیبورد های US برابر کلید “?” در کیبوردهای European می باشد(مانند انواع ایتالیایی و آلمانی)و برای مثال برای تایپ AWARD_SW بوسیله کیبوردهای European کلمه AWARD_SW را تایپ می کنیم.

در ضمن توجه داشته باشید که پسوردها به کوچکی و بزرگی حروف حساس هستند(Case Sensitive) .

فلش (flashing) کردن بایوس بوسیله نرم افزار:

اگر شما در زمان روشن بودن کامپیوتر به آن دسترسی دارید ، میتوانید با استفاده از نرم افزار های مخصوص این کار پسوردهای بایوس را بوسیله غیر معتبر کردن حافظه آن بردارید.

اما ممکن است در زمان دستیابی به کامپیوتر برنامه ای برای انجام این کار نداشته باشید ، در این حالت میتوان این کار را بصورت دستی انجام داد.

شما میتونید بوسیله برنامه تحت داس debug مقادیر بایوس را به حالت پیش فرض برگردانید. برای انجام این کار کافیست که وارد محیط داس شده و دستور debug را اجرا کنید (توجه داشته باشید که بهتر است وارد محیط اصلی داس بشوید و از شل ویندوز برای انجام این کار استفاده نکنید.) ، با اجرای این دستور وارد محیط برنامه debug می شوید . حالا باتوجه به نوع بایوس دستورات زیر را وارد کنید:

AMI/AWARD BIOS

O 70 17

O 71 17

PHOENIX BIOS

O 70 FF

O 71 17

GENERIC

(در همه مادر بورد های At کار می کند)
(مادربورد های XT دارای CMOS نمی باشند)

O 70 2E

O 71 FF

توجه داشته باشید که حرف اول دستور “o” هستن و عدد صفر نیست.

فلش کردن بایوس بصورت سخت افزاری:

اگر شما به کامپیوتر زمانی که روشن هستش دسترسی ندارید و پسورد های پیشفرض هم کارنکردند ، مجبورید بصورت سخت افزاری عمل کنید.

تذکر: روش های سخت افزاری فقط به کاربران حرفه ای کامپیوتر توصیه میگردد و توصیه میگردد که افراد عادی از این روش استفاده نکنند.

استفاده از جامپرها:

در این روش سخت افزاری شما با تغییر در وضعیت جامپر(گذاشتن ، برداشتن و تغییر محل) بر روی مادربرد باعث ریست شدن بایوس(برگشت به حالت پیشفرض) می شوید. این جامپر همیشه کنار بایوس نیست و ممکنه در هر قسمتی از مادربورد قرار بگیره.

تذکر :برای پیدا کردن جامپر اصلی باید از کتابچه ی راهنمای مادربورد کمک بگیرید و همچنین برای انجام این کار کامپیوتر را خاموش کنید و در صورت امکان کابل برق را از کامپیوتر جدا کنید.

بعد از پیدا کردن جامپر مورد نظر بسته به توضیحاتی که در کتابچه راهنما گفته و حالت فعلی جامپر عملمی کنیم(برداشتن ، گذاشتن ، تغییر محل ) توجه داشته باشید که در صورت برداشتن یا گذاشتن جامپر ممکن هست که کامپیوتر روشن شود در این حالت کامپیوتر را خاموش کنید و جامپر رو به حالت اصلی خودش برگردانید و دوباره آن را روشن کنید. در بعضی از مادربوردها باید کامپیوتر را برای چند لحظه روشن کرد تا بایوس ریست شود.

برداشتن باتری:

اگر نتوانستید جامپر را پیدا کنید یا جامپری برای انجام این کار وجود نداشت میتونید با برداشتن باتریی که برای نگاه داشتن حافظه بایوس استفاده میشه این کار را انجام بدهید.

بانری را میتوانید حدود 15 الی 30 دقیقه (یا کمی بیشتر) پیش خودتون نگه دارید و بعد دوباره باتری را سر جای خودش قرار بدید. با این کار داده های درون حافظه بایوس از بین میره و در نتیجه پسورد ذخیره شده هم پاک میشه و بایوس برای انجام کارهاش از مقادیر پیشفرض استفاده میکنه. اگر بعد از گذاشتن باتری اطلاعات پاک نشده بود دوباره باتری را در بیاورید و مدت بیشتری صبر کنید تا اطلاعات موجود در حافظه بایوس پاک شوند اگر باز هم نشد باتری را حدود یک شب از مادربورد جدا کنید(در مادربودر های کنه ای از این روش استفاده میشه).

نکته مهم: در مورد لپ تاپ ها و نوت بوکها شما مجبور به انجام این کار نیستید و انجام این کار اصلاً توصیه نمیشه.

دیسک کلید برای لپ تاپ های توشیبا:

تعدادی از نوت بوکهای توشیبا اجازه عبور از بایوس را بوسیله استفاده از دیسک کلید در زمان بوت شدن را میدهند. برای درست کردن دیسک کلید یک فلاپی دیسک را فرمت کنید و با استفاده از یک hex editor مانند Hex Workshop پنج بایت اول سکتور دوم(اولین سکتور بعد از سکتور بوت) آن را به این صورت تغییر دهید:

این پنج بایت را بصورت 4B 45 59 00 00 تغییر دهید (نکته اینکه سه بایت اول معادل کد اسکی “KEY” هستند).

وقتی که این دیسک را درست کردید آنرا درود فلاپی درایو نوت بوک قرار داده و نوت بوک را روشن کنید و دکمه restart را فقشار دهید و زمانی که از شما پسورد خواست کلید Enter را فشار دهید. دوباره از شما برای ورود پسورد سوال میکند حرف Y را فشار داده و بعد Enter را بزنید. با این کار به قسمت پیکربندی بایوس (برنامه setup) وارد میشید و میتوانید پسورد جدیدی را تنظیم کنید.

کیس های محافظت شده بوسیله کلید:

نکته آخر در مورد این نوع کامپیوترهای قدیمی (انواع 486) می باشد که بوسیله یک کلید که از کار ماوس و کیبورد و دکمه پاور جلوگیری میکند محافظت می شوند. تنها کاری که شما باید انجام بدهید این هست که سیم هایی را که به سوراخ کلید متصل شده اند را دنبال کنید و از مادربورد جدا کنید. تموم شد.

روش سخت افزاری دیگری نیز (Short-circuiting the chip) وجود دارد که بخاطر اینکه باید اطلاعات کافی در زمینه الکترونیک را داشته باشید از توضیح در مورد این روش خودداری شده.

1 نوشته شده توسط SMS | لينک ثابت |

نفوز دوست داری؟ پس بخون

موضوع: سه شنبه هشتم اسفند 1385 18:8

منظور از نفوز به بایوس چیست؟ بعضی وقتها کامپیوتری را میبینیم که وقتی روشن یه پسورد میخواد که مال بایوس است هدف ما در این مقاله گذر از این پسورد است .

بایوس یک آیسی است که اطلاعاتی از سیستم مثل نوع هارد و مادر بورد و ... رادر خود دارد این آیسی همیشه فعال است حتی وقتی کامپیوتر خاموش است به وسیله یک باتری شبیه باطری ساعت ولی بزرگتر.

خوب حالا کامپیوتر را روشن میکنید با پسورد بایوس رو به رو میشوید اولین راه امتحان رمزهای پیش فرض است:

3- AWARD_SW 2- AWARD_MW 1- 6J62

رمز یک در بیشتر موارد کارساز است دو رمز دیگر هم رتبه بعدی را دارند برای اطلاعات بیشتر سایت اینترنتی بایوس خود را بررسی کنید

در برخی از آی سی ها زدن مداوم یک کلید مثل اسکپ نیز کار ساز است.

حالا فرض میکنیم این دو راه جولب نداد حالا وقت عملیات سخت افزاری است سیستم را خاموش کنید حتما آن را از برق جدا کنید حتما قبل از دست زدن به مادر بورد یک جسم مثل لوله آب را لمس کنید تا الکتریسه ساکن به قطعات صدمه نزند حالا دنبال یک باطری بگردید آن را به آهستگی خارج کنید حدود 3 دقیقه بهد دوباره بگذارید در بعضی کامپیوتر ها لازم است یک جا امپر نزدیک باتری را نیز در اورد و وصل کرد.

این مقاله فقط جهت درخواست و آموزش نوشته شده و هر گونه استفاده بعهده خود فرد است اگر مقاله ویندوز رو میخوایید بگید

1 نوشته شده توسط SMS | لينک ثابت |

....

موضوع: سه شنبه هشتم اسفند 1385 17:33

اغلب براي افراد مشکل است که تفاوت بين سخت افزار و نرم افزار را درک نمايند و اين به اين دليل است که اين دو موضوع در طراحي،ساخت وپياده سازي سيستم ها بسيار به هم وابسته اند . براي درک بهتر تفاوت بين آنها لازم است که ابتدا مفهوم BOIS را درک کنيد.

BOISتنها کلمه اي است که مي تواند تمام درايورهايي را که در يک سيستم به عنوان واسط سخت افزار سيستم و سيستم عامل کار مي کنند ، را شرح دهد.

BOISدر حقيقت نرم افزار را به سخت افزار متصل مي نمايد . قسمتي از بايوس بر روي چيپ ROM مادربرد و قسمتي ديگر بر روي چيپ کارتهاي وفق دهنده قرار دارد که FIRE WARE(يعني ميانه افزار يا سفت افزار)ناميده ميشود.

يک PC مي تواند شامل لايه هايي (بعضي نرم افزاري و بعضي سخت افزاري ) باشد که واسط بين يکديگرند.

در اکثر اوقات شما مي توانيد يک کامپيوتر (PC) را به چهار لا يه تقسيم کنيد که هر کدام از لايه ها به زير مجموعه هايي کوچکتر تقسيم کنيم . در شکل 1-5 چهار لايه نمونه از يک PC را مشاهده مي کنيد . هدف از اين نوع طراحي اين است که سيستم عامل ها و نرم افزار هاي مختلف بر روي سخت افزار هاي مختلف اجرا شوند (حالت مستقل از سخت افزار ) . شکل 1-5 نشان مي دهد که چگونه دو ماشين متفاوت با سخت افزار هاي مختلف که از يک نسخه بايوس استفاده مي کنند ، مي توانند انواع نرم افزارها و سيستم عامل هاي مختلف را اجرا کنند . بدين طريق دو ماشين با دو پردازنده مختلف، رسانه هاي ذخيره سازي متفاوت و دو نوع واحد گرافيکي و غيره ... ، يک نرم افزار را اجرا کنند.

در معماري اين لايه ها برنامه هاي کاربردي با سيستم عامل از طريق API(Application Program Interface) ارتباط برقرار مي کنند.

API بر اساس سيستم عاملي که مورد استفاده قرار مي گيرد و مجموعه توابع و دستورالعملهايي که براي يک بسته نرم افزاري ارائه مي دهد ، متغير مي باشد . به طور مثال يک بسته نرم افزاري مي تواند از سيستم عامل براي ذخيره و بازيابي اطلاعات استفاده کند و خود نرم افزار مجبور نيست که اين کارها را انجام دهد.

نرم افزارها طوري طراحي شده اند که ما مي توانيم آنرا بر روي سيستمهاي ديگر نصب و اجرا نمائيم و اين به دليل مجزا شدن سخت افزار از نرم افزار است و نرم افزار از سيستم عامل براي دستيابي به سخت اقزار سيستم استفاده مي کند . سپس سيستم عامل از طريق واسط ها به لايه هاي بايوس دستيابي پيدا مي کند .بايوس شامل نرم افزارهاي گرداننده اي است که بين سخت افزار و سيستم عامل ارتباط برقرار مي کند . به خودي خود سيستم عامل هيچگاه نمي تواند مستقيما به سخت افزار دستيابي پيدا کند ، در عوض مجبور است از طريق برنامه هاي گرداننده اي که به اين کار تخصيص يافته اند عمل کند.

يکي از وظايف توليد کنندگان قطعات سخت افزاري آن است که گرداننده اي براي قطعات توليدي خود ارائه دهند ، و چون گرداننده ها بايد بين سخت افزار و نرم افزار عمل نمايند ، بايد گرداننده هاي هر سيستم عامل مجزا توليد شوند . بنابراين کارخانه سازنده قطعات بايد گرداننده هاي مختلفي ارائه دهد تا قطعه مورد نظر بتواند بر روي سيستم عاملهاي مزسوم کار کند.

چون لايه هاي بايوس همانند يک سيستم عامل به نظر مي رسند ، مهم نيست که با چه سخت افزاري کار مي کند ، و ما مي توانيم سيستم عاملها را بر روي هر کامپيوتري و با هر نوع مشخصات سخت افزاري نصب و استفاده نمائيم.

براي مثال شما مي توانيد Windows 98 را بر روي دو سيستم متفاوت با پردازنده ،هارد ديسک،و کارت گرافيکي و ... که متفاوت از يکديگرند نصب و اجرا کنيد، اما بر روي هر دو سيستم همان کارائي خود را داراست، و زيرا که گرداننده ها همان عملکرد پايه را انجام مي دهند و مهم نيست که بر روي چه سخت افزاري کار مي کنند.

معماري سخت افزار و نرم افزار بايوس:

البته بايوس ، نرم افزاري است که شامل گرداننده هاي مختلفي است که که رابط بين سخت افزار و سيستم عامل هستند يعني بايوس نرم افزاري است که همه آن از روي ديسک بارگذاري نمي شود بلکه قسمتي از آن ، قبلا بر روي چيپهاي موجود در سيستم يا برروي کارتهاي وفق دهنده نصب شده اند.

بايوس در سيستم به سه صورت وجود دارد :

1-ROM BIOS نصب شده بر روي مادر برد.

2- بايوس نصب شده بر روي کارتهاي وفق دهنده (همانند کارت ويدئويي)

3- بارگذاري شده از ديسک(گرداننده ها)

چون بايوس مادربرد مقدمات لازم را براي گردادننده ها و نرم افزارها ي مورد نياز فراهم ميکند ،د اکثرا به صورت سخت افزاري که شامل يک چيپ ROM مي باشد موجود است.

سالهاي پيش هنگامي که سيستم عامل DOS بر روي سيستم اجرا ميشد خود به تنهائي کافي بود و گرداننده اي (Driver) مورد نياز نداشت . بايوس مادربرد به طور عادي شامل گرداننده هايي است که براي يک سيستم پايه همانند صفحه کليد، فلاپي درايو، هارد ديسک ، پورتهاي سزيال و موازي و غيره ... است.

به جاي اينکه براي دستکاههاي جديد لازم باشد که بايوس مادربرد را ارتقاء دهيد، يک نسخه از گرداننده آن را بر روي سيستم عامل خود نصب مي نمائيد تا سيستم عامل پيکربندي لازم را در هنگام بوت شدن سيستم را براي استفاده ار آن دستگاه انجام دهد ، براي مثال مي توانيم CD ROM،Scanner،Printer،گرداننده هاي PC CARD را نام برد.چون اين دستکاهها لازم نيستند که در هنگام راه اندازي سيستم فعال باشند ، سيستم ابتدا از هارد ديسک راه اندازي مي شود وسپس گرداننده هاي آنرا بار گذاري مي نمايد.

البته بعضي از دستگاهها لازم است که در طول راه اندازي سيستم عامل فعال باشند ، اما اين امر چگونه امکان پذير است مثلا قبل از آنکه گرداننده کارت ويدئويي از ROM BIOS و يا از روي هارد ديسک فراخواني شود شما چگونه مي توانيد اطلاعات را بر روي مانيتور ببينيد ..

يک جواب اين است که در ROM تمام گرداننده هاي کارت گرافيکي وحود داشته باشد اما اين کار غير ممکن نيست زيرا کارتهاي بسيار متنوعي وجو دارد که هر کدام گرداننهده مربوط به خود را داراست که اين خود باعث مي شود صدها نوع ROM مادربرد به وجود آيد که هر کدام مربوط به يک کارت گرافيکي مي باشد.

اما هنگامي که IBM،PC هاي اوليه خود را اختراع نمود راه حل بهتري ارائه داد . او ROM مادربرد را طوري طراحي کرد که شکاف (Slot)کارت گرافيکي را براي پيدا کردن ROM نصب شده روي کارت گرافيکي را جستجو کند.

و اگر ROM روي کارت را مي توانست پيدا مي کرد ، مرحله اوليه راه اندازي را قبل از اينکه سيستم عامل از روي ديسک فراخواني (Load) شود ،اجرا مي نمود. بدين وسيله از تعويض ROM قرار داده شده بر روي مادربرد براي استفاده و فعال کردن دستگاه مورد نظر،ممانعت مي کند.

کارتهاي مختلفي که تقريبا بر روي همه آنها ROM وجود دارد ، شامل موارد زير هستند:

کارتهاي ويدئويي که هميشه داراي BIOS مي باشند.

وفق دهنده هاي SCSI که امکان استفاده از دستگاههاي با اتصالات SCSI را فراهم مي آورد .

کارتهاي شبکه که امکان راه اندازي سيستم با استفاده از فايل سرور که معمولا Boot Rom يا IPL(Initial Program Load) ROM ناميده مي شوند، را فراهم مي آورد ..

استفاده از دستگاههاي IDE

بردهاي Y2K که براي کامل کردن CMOS RAM هستند.

BIOS و CMOS RAM :
اکثر افراد BIOS رابا CMOS RAM اشتباه مي گيرند ، اين از آنجا سرچشمه مي گيرد که برنامه Setup براي پيکربندي BIOS و ذخيره آن در CMOS RAM مي شود استفاده مي شود.
در حقيقت BIOS و CMOS RAM دو چيز متفاوت از هم مي باشند. بايوس مادربرد در يک چيپ ROM به طور ثابت ذخيره شده است.
همچنين بر روي مادربرد يک چيپ است که RTC/NVRAM ناميده مي شود ، که زمان سيستم را نگهداري مي کند و يک حافظه فرار و ثابت است که اولين بار در چيپ MC146818 ساخت شرکت موتورلا استفاده شده است، و ظرفيت آن 64 بايت است که 10 بايت آن مربوط به توابع ساعت است ..
اگرچه اين چيپ غير فرار ناميده مي شود اما با قطع برق ، ساعت و تاريخ تنظيم شده در آن و داده هاي درون RAM پاک مي شود .
در حقيقت غير فرار ناميده مي شود چون با استفاده از تکنولوژي CMOS(Complementarry Metal-Oxide Semicondector) ساخته شده است ، در نتيجه با يک جريان بسيار کم که بوسيله باطري سيستم تامين مي گردد ، پايدار باقي مي ماند که اکثر مردم به اين چيپ ،CMOS RAM مي گويند .
هنگامي که وارد BIOS Setup مي شويد و پارامترهاي خود راتنظيم و ذخيره مي نماييد ، اين تنظيمات در ناحيه اي از چيپ RTC/NVRAM ذخيره مي شوند(که همچنين CMOS RAM نيز ناميده مي شود).
و در هر موقع که سيستم خود را راه اندازي مي کنيد پارامترها از CMOS RAM خوانده مي شوند و تعيين مي کنند که سيستم چگونه پيگربندي شده است.

BIOS مادربرد :
همه مادربردها شامل يک چيپ مخصوص هستند که بر روي آن نرم افزاري قرار دارد که BIOS يا ROM BIOS ناميده مي شود . اين چيپ ROM شامل برنامه هاي راه اندازي و گرداننده هايي است که که در هنگام راه اندازي سيستم مورد نياز است و يک واسطه به سخت افزار پايه سيستم است.

اغلب به CMOS RAM (حافظه پاک نشدني NVRAM(Non-Volatile نيز مي گويند ، چون با 1 ميلينيوم آمپر فعال مي شود و تا هنگامي که باطري ليتيوم فعال باشد ، داده ها باقي مي مانند.

BIOS مجموعه اي از برنامه هايي است که در يک يا چند چيپ ذخيره شده است ، که در طول راه اندازي سيستم اين مجموعه از برنامه ها قبل از هر برنامه اي حتي سيستم عامل بارگذاري مي شوند .

BIOS در اکثر سيستمهاي PC ها شامل چهار تابع است:

POST(Power Self On Test): اين برنامه پردازنده، حافظه ،چيپستها ،وفق دهنده ويدوئويي ، ديسک کنترلر ،گرداننده هاي ديسکي ،صفحه کليد ،و مدارات ديگر را تست مي کند.

BIOS Setup: برنامه اي است که در طول اجراي برنامه POST بافشار دادن کليد خاصي فعال مي شود و به شما اجازه مي دهد مادربرد را پيکربندي کنيد و تنظيم پارامترهايي همانند ساعت و تاريخ و پسورد و ... را انجام دهيد. در سيستمهاي 286 و 386 برنامه Setup در ROM آنها وجود ندارد و لازم است که شما سيستم را توسط ديسک مخصوص Setup راه اندازي نمائيد.

بارگذارکننده يا لودر BootStrap :روالي است که سيستم ار براي پيدا کردن سکتور Boot جستجو مي کند .

BIOS: که مجموعه اي از گرداننده هايي است که واسط بين سخت افزار و سيستم عامل است.

سخت افزار ROM:
ROM نوعي از حافظه است که که داده ها را به طور دائم يا غير دائم نگهداري مي کند .به آن فقط خواندني مي گويند زيرا يک بار بر روي آن مي نويسند و بارها آنرا مي خوانند و اگر دوباره قابل نوشتن باشد بسيار دشوار است ..

ROM به حافظه غير فرار نيز معروف است ، زيرا هر داده اي که در آن ذخيره شود با قطع برق سيستم پاک نمي شود . توجه داشته باشيد که RAM و ROM تناقضي با يکديگر ندارند.

در حقيقت تکنولوژي ROM زير مجموعه اي از سيستم RAM مي باشد به طور خلاصه قسمتي از فضاي حافظه RAM به يک يا چند چيپ اشاره مي کنند.

به طور مثال هنگامي که کامپيوتر را روشن مي کنيم پردازنده به طور خودکار به آدرس FFFF0h پرش مي کند.که در اين آدرس دستوراتي است که به پردازنده مي گويند چه کاري انجام دهد .

اين محل 16 بايتي درست در انتهاي اولين مگابايت RAM و همچنين در پايان حافظه ROM قرار گرفته است.معمولا سيستم ROM از آدرس F0000h شروع ميشود که 64 کيلو بايت قبل از انتهاي اولين مگابايت مي باشد ، و معمولا چون اندازه ROM 64 کيلو بايت است 64 کيلو بايت آخر اولين مگابايت را اشغال مي کند و در آدرس FFF0h دستورات راه اندازي سيستم قرار دارد.

افراد بسياري تعجب مي کنند که يک PC با اجراي دستورات 16 بايت از حافظه ROM مي تواند راه اندازي شود ، اما اين طراحي کاملا حساب شده است.

اين طراحي بدين گونه است که در 16 بايت آخر ROM يک دستور JMP به اول ROM است و کنترل برنامه را به ابتداي ROM مي برد ، پس به اين طريق مي توانيم اندازه ROM را به هر قدر که بخواهيم افزايش دهيم . ROM BIOS اصلي که برروي مادربرد است شامل يک چيپ ROM است.چون قسمت اصلي BIOS در ROM است ، ما اغلب آنرا ROM BIOS مي ناميم.

کارت هاي وفق دهنده اي که در طول راه اندازي سيستم مورد نياز هستند داراي يک ROM بر روي بردشان مي باشند . که از اين کارتها مي توان کارت ويدئو ،اکثر Small Small Cmputer System Interface) SCSI( ها ، کارت کنترلر IDE توسعه يافته، برخي از کارتهاي شبکه (براي راه اندازي توسط Server).

ROMهايي که بر روي کارتهاي وفق دهنده هستند توسط برنامه POST در طول راه اندازي سيستم اسکن و خوانده مي شوند. ROM مادربرد قسمت خاصي ازRAM (از آدرس C00000h-DFFFFh) را رزرو مي کند و سپس دوبايت از آدرس 55AAh را مي خواند که در آن آدرس شروع ROM قرار دارد.

سومين بايت اندازه ROM را در واحد 512 بايت(که Paragraphناميده مي شود) نشان مي دهد و چهارمين بايت شروع برنامه راه انداز ميباشد. يکبايت نيز به منظور تست کردن توسط ROM مادربرد استفاده مي شود.

ROM Shadowing:
چيپهاي RAM طبيعتا در مقابل چيپهاي DRAMها کند مي باشند ، زيرا زمان دستيابي به ROM 150 نانوثانيه است، اما زمان دستيابي DRAM ها 50 نانوثانيه مي باشد.

به همين دليل در بسياري از سيستمها ROM ها به صورت پنهان (Shadowing) هستند، بدين معني که ROMها در ابتداي راه اندازي يسيتم در چيپهاي DRAM کپي مي شوند که اين باعث دسترسي و اجراي سريعتر عمليات مي شود.

زيربرنامه ها و روالهايي که به روالهاي پنهاني (Shoadowing Procedure) محتويات ROM را در RAM کپي مي کنند و آدرس آن را به عنوان ROM معرفي مي کنند و ROM واقعي ار غير فعال مي کنند ،که اين باعث مي شود که به نظر برسد که سيستم با سرعت 60 نانوثانيه کار مي کند.

استفاده از اين روش هنگامي مفيد است که از يک سيستم عامل 16 بيتي مانند ِDOS و يا WIN3.1 لستفاده مي کنيم ..و اگر از سيستم عامل 32 بيتي مانند WIN 98,WIN95,WIN NT استفاده مي کنيد ، اين روش تقريبا بي حاصل است زيرا اين سيستم عاملها هنگامي که بر روي سيستم اجرا مي شوند از کد 16 بيتي ROM استفاده نمي کنند.

اما در عوض از گرداننده هاي 32 بيتي که در طول راه اندازي سيستم عامل در حافظه RAM بارگذاري مي کنند ، استفاده مينمايند.

چهار نوع چيپ ROM وجود دارد :
* ROM
* PROM
*EPROM
EEPROM * که نيز Flash ROM نيز مي نامند.

PROM:
اين چيپها که از نوع ROM مي باشند در ابتداي ساخت خالي مي باشند و بايد با داده هايي که مي خواهيد برنامه ريزي کنيد. اين نوع حافظه ها در اواخر سال 1970 به وسيله شرکت Tenas Instruments ساخته شد ودر اندازه هاي مختلف 1 کيلو بايت تا 2 مگابايت و بيشتر هستند که شماره شناسايي آنها 27nnnn مي باشد كه عدد 27 شماره شناسايي چيپهاي PROM مي باشد و nnnn اندازه اين چيپ بر حسب بايت مي باشد.

اگر چه مي گوييم اين حافظه ها در ابتداي ساخت خالي هستند اما به طور تکنيکي داراي مقدار 1 مي باشند . بنابراين يک PROM خالي مي تواند برنامه ريزي شده باشد و ما مي توانيم بر روي آن بنويسيم . براي نوشتن به دستگاه مخصوص که ROM Programer يا سوزاننده (Burner) نام دارد ، نياز داريم.

برخي اوقات شنيده ايد که به چيپ هاي ROM نيز Burning (يعني سوزان) مي گويند ، زيرا هر بيت باينري يک فيوز است که سالم بودن آن نشانگر يک و در غيراين صورت صفر مي باشد ..

بهتر است که بدانيد اکثر چيپ ها با 5 ولت جريان فعال مي شوند و هنگامي که ما برنامه اي را بر روي چيپ هاي PROM مي نويسيم يا اصطلاحا Program مي نمائيم جرياني بيشتر از 5 ولت که معمولا 12 ولت است اعمال مي کنيم که اين باعث سوختن فيوزهاي آدرسهايي مي شود که ما مي خواهيم . بايد توجه داشته باشيد که ما مي توانيم يک را صفر تبديل کنيم ولي برعکس آن ممکن نيست.

به اين چيپ ها OTP (One Time Programmable) نيز مي گويند در شکل 2-1 تصوير يک Programmer چند سوکته را مشاهده مي کنيد که به آن (Gang Programmer) يا برنامه ريز گروهي نيز مي گويند. و مي تواند چندين چيپ را در هر بار برنامه ريزي کند.

EPROM:
نيز يک نوع عمومي از PROM مي باشد که قابليت پاک شدن و دوباره برنامه ريزي را داراست . بر روي اين چيپها يک بلور کوارتز قرار دارد که مستقيما بر روي die قرار دارد. اين چيپها با شماره 27xxxx شناسايي مي شوند و به وسيله برنامه يا به طور فيزيکي مي توان آنها را پاک کرد.

هدف از قرار دادن بلور کوارتز اين است که اشعه فرا بنفش به die برسد ، زيرا چيپ EPROM با تابش اشعه فرا بنفش پاک مي شود. اشعه فرا بنفش باعث ايجاد يک واکنش شيميايي مي شود که که فيوزها را پشت سر هم ذوب مي کند ، بنابراين تمام صفرها به يک تبديل مي شوند و چيپ به حالت اوليه خود باز مي گردد. براي اين کار بايد ، اشعه فرا بنفش را در طول موج 2537 انگستروم و با شدت يکنواخت 12000 uv/cm2 و در مدت 5 تا 15 دقيقه باشد.

يک دستگاه پاک کننده EPROM ، يک توليد کننده امواج فرا بنفش است که داراي يک فضاي بسته است که داراي يک کشو مي باشد و در بالاي کشو توليد کننده امواج فرا بنفش مي باشد و چيپها درون کشو قرار مي گيرند.

EPROM/Flash ROM :
يک نوع ديگر از چيپهاي ROM ، چيپهاي EPROM که Flash ROM نيز ناميده مي شوند و از خصوصيات مهم آنها اين است که قابل پاک شدن و برنامه ريزي توسط مدارهايي هستند که بر روي آنها نصب مي شوند و وسايل و ابزار خاصي نياز ندارند.

اين چيپ ها به وسيله شماره هاي 29xxxx و 28xxxx شناخته مي شوند. هم اکنون در مادربردهاي کامپيوتر از چيپهاي EEPROM استفاده ميشود. اين بدان معني است که BIOS مادربرد خود را مي توانيد به وسيله دريافت نسخه به روز درآمده از شرکت سازنده ، به روز رساني نمائيد.

توليد کننده هاي ROM BIOS:
تعداد بسياري از توليد کننده هاي امروزه اکثر مادربردها را پشتيباني مي کنند و چندين کمپاني در زمينه توليد محصولات ROM BIOS ، به طور تخصصي فعاليت دارند.

سه کمپاني بزرگ که در زمينه نرم افزار ROM BIOS فعاليت دارند عبارتند از :
Phonix SoftWare , American Magatrends ..Inc (AMI) , Award SoftWare

به روز رساني BIOS :
سيستم عاملها تقريبا بر روي هر سيستم کامپيوتري با سخت افزارهاي مختلف سازگاري دارند و اين به دليل وجودBIOS است، چون اين BIOS است که با سخت افزار سيستم ارتباط برقرار مي کند.

اغلب در سيستمهاي قديمي براي بهره گيري از برخي دستگاههاي جديد همانند گرداننده هاي IDE ديسک سختو يا گرداننده هاي فلاپي هاي LS-120 و يا در سيستمهايي که استفاده از ديسک بيش از 8GB را پشتيباني نمي کنند ،بايد BIOS را به روز رساني نمود.

ليست زير مجموعه اي از دلايلي است که بايد BIOS را به روز رساني نمود:
*استفاده از فلاپي درايوهاي LS-120 که به سوپر درايو نيز معروفند.
* استفاده از هارد ديسک هاي بيش از 8GB
* استفاده از داريور هاردديسک Ultra DMA IDE
* استفاده از بوت کردن سيتم با درايو CD-ROM
* تصحيح خطاي سال 2000 و سال کبيسه
* تصحيح خطاهاي سازگاري با سخت افزار يا نرم افزار
* استفاده از پردازنده هاي جديد

اگر شما يک سخت افزار جديد نصب کرده ايد و حتي دستورات نصب را به درستي انجام داده ايد ، اما نمي توانيد با آن کار کنيد ، اين خطا ممکن است از BIOS باشد و لازم است آن را به روزرساني کنيد. اين موضوع به ويژه در سيستم عاملهاي جدبد صدق مي کند . بسياري از سيستم هاي قديمي نياز به روزرساني BIOS دارند تا به طور کامل از ويژگي هاي Plug-And-Play در ويندوزهاي 95 و98 و 2000 استفاده کنند.

اين مسائل از يک مادربرد به مادربرد ديگر متغير است ، اما ارزش آن را دارد که BIOS سيستم را به روزرساني کنيد براي بروزرساني BIOS يک مادربرد بايد چند نکته را بدانيد:
سازنده و مدل مادربرد
نسخه فعلي BIOS مادربرد
نوع CPU(مثلاPentium II , Pentium mmx )

نسخه برداري از تنظيمات فعلي CMOS:
بروزرساني نسخه BIOS ممولا تنظيمات فعلي SETUP را به هم مي ريزد ، بنابراين بهتر است آن نسخه برداري کنيد ، برخي برنامه ها مانند نورتون يوتيليتي مي توانند تنظيمات CMOS را ذخيره کنند ، اما اين نرم افزارها اکثرا در بازگرداندن تنظيمات SETUP ناموفق هستند. بهترين راه اين است مه خودتان از تنطيمات SETUP نسخه برداري کنيد و همچنين مي توانيد با اتصال چاپگر از تنظيمات SETUP يک کپي تهيه کنيد (با فشار دادن کليدهاي Shift+PRN SCR)

چيپهاي کنترلر صفحه کليد:
علاوه بر ROM اصلي سيستم ، در کامپيوترهاي 286 و پائينتر همچنين يک کنترلر صفحه کليد يا ROM صفحه کليد وجود دارد ، که ميکروپروسسور صفحه کليد در ROM صفحه کليد جاسازي شده است . اين ROM را اغلب مي توانيد در Super I/O يا در چيپ South Bridge در مادر بردهاي جديد پيداکنيد. کنترلر صفحه کليد در اصل يک ميکروکنترلر 8042 است که با آن يک ميکروپروسسور ، ROM ، RAM و پورتهاي I/O نيز ملحق کرده اند .در مادر بردهاي جديد چيپ 8042 در داخل چيپ Super I/O يا South Bridge تعبيه شده است بنابراين شما چيپ 8042 را نخواهيد ديد.

در بسياري از سيستم هاي قديمي ، يکي از پورتهايي که استفاده نشده است براي انتخاب سرعت ساعت CPU استفاده مي شود و اين در سيستم هاي قديمي هنگامي که سيستم عامل را به 95/98/2000 ارتقاء مي دهيد با کنترلر صفحه کليد مشکلاتي پيدا مي کند که بعدها اين مشکل نيز بر طرف شد.

به کار بردن Flash BIOS :
تقريبا تمام کامپيورترهاي از سال 1996 به بعد داراي يک Flash ROM براي ذخيره کردن BIOS هستند .. Flash ROM نوعي از EEPROM است که مي توانيد بر روي آن عمليات پاک کردن و برنامه نويسي را انجام دهيد . Flash ROM به کاربران اين امکان را مي دهد که نسخه به روزرساني شده BIOS خود را بدون برداشتن و جايگزيني چيپ جديد ، بر روي مادربرد خود نصب کنند. اما در بعضي سيستم ها ممکن است در حالت حفاظت شده قرار گرفته شده باشد و شما بايد قبل از بروز رساني حفاظت آن را غير فعال کنيد ، که معمولا براي اين کار يک جامپر يا يک سوئيچ بر روي مادربرد شده است . مقصود ازحفاظت بايوس اين است که بضي ويروسها ممکن است کد خودشان را بر روي BIOS کپي کنند. حتي بدون استفاده از قفل فيزيکي ، Flash ROM هاي مدرن داراي يک الگوريتم حفاظتي براي جلوگيري از تغييرات بدون مجوز هستند.

بايد توجه داشته بايد هنگامي که در حال بروزرساني BIOS هستيد ، کامپيوتر را خامش نکنيد و وقفه اي در کار سيستم رخ ندهد و گرنه BIOS سيستم خود را از دست خواهيد داد و اين بدين معني است که شما قادر به راه اندازي مجد دسيستم نخواهيد بود و يا حداقل به راحتي قادر به بازيابي BIOS سيستم نخواهيد بود . در مادربردهاي جديد يک برنامه مخصوص بازيابي BIOS وجود دارد که مربوط به قسمتي از Flash ROM است که نيز قابل پاک شدن مي باشد.

سيستم BIOS و پارتيشن IML :
شرکت هاي IBM و Compaq از يک روش شبيه به Flash ROM استفاده مي کنند که "بارگذاري ميکرو کد آغازين IML" نام دارد که در برخي سيستم هاي Pentium و 486 به کار برده شده است.

IML تکنيکي است که کد BIOS بر روي يک پارتيشن سيستمي و مخفي بر روي هارد ديسک نصب مي شود و هر گاه که سيستم روشن ميشود ، بارگذاري مي شود البته در اين سيستم ها هنوز BIOS اصلي وجود دارد ، اما تمام عمليات از BIOS ذخيره شده در هارد ديسک انجام ميشود.

اين تکنيک اجازه مي دهد تا يک BIOS توزيع شده بر روي هارد ديسک داشته باشيم . همراه با کد BIOS يک کپي کامل از SETUP و مشخصات و مراجع ديسک در اين پارتيشن ذخيره مي شود.

يکي از معايب اين سيستم اين است که بر روي هارد ديسک نصب شده و سيستم بدون تنظيمات ذخيره شده بر روي هارد ديسک کاملا راه اندازي نمي شود و شما نمي توانيد سيستم را به وسيله فلاپي ديسک راه اندازي کنيد.

آدرسهاي CMOS RAM مادربرد :
در سيستم هاي AT يک چيپ 146818 موتورلا به عنوان يک
RTC (Real-Time Clock) و
( (Complementary Metal-Oxid Semicondector
CMOS RAM استفاده شده است.

اين يک چيپ مخصوص ساده است که داراي يک ساعت ديجيتالي ساده است که 10 بايت از آدرس حافظه براي ساعت و 54 بايت اضافي براي ذخيره هر چيزي که بخواهيد . IBM AT 5 بايت اضافي براي ذخيره پيکربندي سيستم استفاده مي کنند . اما در سيستمهاي جديد از اين چيپ موتورلا استفاده نشده است ، در عوض عمليات اين چيپ به چيپ Super I/O يا South Bridge ضميمه شده است يا از يک باتري مخصوص و يک NVRAM استفاده مي کنند.

توجه داشته باشيد که در سيستمهاي جديد بيشتر از 64 بايت CMOS RAM وجود دارد . در حقيقت بسياري از سيستم ها ممکن است 2 يا 4 کيلو بايت داشته باشند ، که اين حافظه اضافي براي ذخيره سازي جزئيات اطلاعات Plug-and-Play کارتهاي وفق دهنده و ديگر انتخابات سيستم مي باشد.

نرم افزارهاي پشتيباني و يوتيليتي ها در محدوده اطلاعات عمومي CMOS RAM هستند و از اين طريق مي توانند در ذخيره سازي و بازگرداندن پيکربندي سيستم موثر واقع شوند ، اما متاسفانه اين برنامه ها براي BIOS هاي خاص نوشته شده اند و فقط بر روي همان BIOS کار مي کنند.

مساله سال 2000 در BIOS :

اکثر افراد با مشکل سال 2000 درگير بودند ، به طور خلاصه منشا اين مشکل آن است که ساعت سيستم طوري طراحي شده است که رقمهاي سال را به طور اتوماتيک به روز رساني کند و رقمهاي قرن به طور دستي بايد تغيير کنند..به اين معني که اگر سيستم در طول سال 1999 تا سال 2000 خاموش باشد تاريخ به سال 1900 باز مي گردد اما اين مشکل در سيستمهاي جديد رفع شده است.

هنگامي که سيستم عامل بارگذاري مي شود ، تاريخ و ساعت را از BIOS سيستم دريافت مي کند . به طور کلي يک نرم افزار مي تواند ساعت را از سيستم عامل يا BIOS و با از RTC دريافت کند.

Plug-and-Play BIOS :
عموما نصب و پيکر بندي دستگاهها بر روي يک PC کار مشکلي است ، در طول نصب کاربر با مساله جديدي روبه رو است،اين که بايد پورت I/O و کانال DMA را انتخاب کند . در گذشته کاربران مجبور بودند که جامپرها و سوئيج هاي برروي کارت را براي کنترل تنظيمات تغيير دهند ، که لازمه اين کار شناخت منابع استفاده شده بر روي سيستم است ، و سپس تنظيم کردن منابعي که با دستگاههاي موجود بر روي سيستم تضاد و ناسازگاري نداشته باشند.

تکنولوژي PnP براي جلوگيري از اين مشگلات و فراهم ساختن توانائيهايي براي کاربران در توسعه PC هاي آنان مي باشد ..با استفاده از اين تکنولوژي کاربران کارت مورد نظر را در سيستم جا مي زنند و سيستم به طور اتوماتيک بهترين پيکر بندي را انجام مي دهد .

PnP از سه جزء مهم تشکيل شده است :

Plug-and-Play BIOS
سيستم توسعه يافته پيکر بندي داده ها (ESCD)
سيستم عامل Plug-and-Play
بايوس PnP شروع به پيکر بندي کارت PnP در طول پردازش راه اندازي سيستم مي کند. اگر کارت قبلا نصب شده باشد بايوس اطلاعات را از ESCD مي خواند و کارت را مقدار دهي اوليه مي کند و سيستم را راه اندازي مي نمايد ..در طول نصب يک کارت PnP جديد ، بايوس براي تععين اينکه کدام منابع استفاده نشده اند و براي اضافه کردن کارت لازم هستند به ESCD مراجعه مي نمايد ..اگر بايوس بتواند منابع لازم را پيدا کند ، کارت را پيکر بندي مي کند و در غير اين صورت روالهاي Plug-and-Play در سيستم عامل کار پيکربندي را کامل مي کنند . در طول روال پيکر بندي رجيسترهاي Flash BIOS بر روي کارت و همچنين ESCD توسط داده هاي جديد پيکر بندي به روز رساني مي شوند.

اینم برای اطلاع افرادی که خبر ندارن

نظر ي؟مطلبي؟

1 نوشته شده توسط SMS | لينک ثابت |

چشم

موضوع: سه شنبه هشتم اسفند 1385 17:27

چشم استاد جون

به خاطر حرف استادم هم که شده سعی میکنم همیشه به روز نیگرش دارم

1 نوشته شده توسط SMS | لينک ثابت |

موضوع: سه شنبه هشتم اسفند 1385 17:22

این سه قسمت اخر رو جدی نگیرید

1 نوشته شده توسط SMS | لينک ثابت |

اطلاعات عمومی در مورد بایوس

موضوع: چهارشنبه چهارم بهمن 1385 13:5

پیرامون بايوس

BIOS is:Basic Input/Output System

يکی از متداولترين موارد کاربرد حافظه های Flash ، استفاده از آنان در BIOS(Basic Input/Output System) است . BIOSاين اطمينان را به عناصر سخت افزاری نظير : تراشه ها ، هارد يسک ، پورت ها ، پردازنده و ... خواهد داد که بدرستی عمليات خود را در کنار يکديگر انجام دهند.

هر کامپيوتر ( شخصی ، دستی ) دارای يک ريزپردازنده بعنوان واحد پردازشگر مرکزی است . ريزپردازنده يک المان سخت افزاری است .بمنظور الزام پردازنده برای انجام يک عمليات خاص، می بايست مجموعه ای از دستورالعمل ها که نرم افزار ناميده می شوند نوشته شده و در اختيار پردازنده قرار گيرد. از دو نوع نرم افزار استفاده می گردد...

- سيستم عامل : سيستم عامل مجموعه ای از خدمات مورد نياز برای اجرای يک برنامه را فراهم می نمايد. ويندوز 98 ، 2000 و يا لينوکس نمونه هائی از سيستم های عامل می باشند.

- برنامه های کاربردی : برنامه های کاربردی نرم افزارهائی هستند که بمنظور تامين خواسته های خاصی طراحی و در اختيار کاربران گذاشته می شوند. برنامه هائی نظير : Word ، Excel و ... نمونه هائی از اين نوع نرم افزارها می باشند.

BIOS در حقيقت نوع سومی از نرم افزارها بوده که کامپيوتر بمنظور عملکرد صحيح خود به آن نياز خواهد داشت.

خدمات ارائه شده توسط BIOS

نرم افزار BIOS دارای وظايف متعددی است . ولی بدون شک مهمترين وظيفه آن استقرار سيستم عامل در حافظه است . زمانيکه کامپيوتر روشن و ريزپردازنده سعی در اجرای اولين دستورالعمل های خود را داشته باشد ، می بايست دستورالعمل های اوليه از مکان ديگر در اختيار آن گذاشته شوند ( در حافظه اصلی کامپيوتر هنوز اطلاعاتی قرار نگرفته است ) دستورالعمل های مورد نظر را نمی توان از طريق سيستم عامل در اختيار پردازنده قرار داد چراکه هنوز سيستم عامل در حافظه مستقر نشده و همچنان بر روی هارد ديسک است . مشکل اينجاست که می بايست با استفاده از روشهائی به پردازنده اعلام گردد که سيستم عامل را به درون حافظه مستقرکند تا در ادامه زمينه استفاده از خدمات سيستم عامل فراهم گردد. BIOS دستورالعمل های لازم را در اين خصوص ارائه خواهد کرد. برخی از خدمات متداول که BIOSارائه می دهد ، بشرح زير می باشد:

- يک برنامه تست با نام POST بمنظور بررسی صحت عملکرد عناصر سخت افراری

- فعال کردن تراشه های BIOS مربوط به ساير کارت های نصب شده در سيستم نظير : کارت گرافيک و يا کنترل کننده SCSI

- مديريت مجموعه ای از تنظيمات در رابطه با هارد ديسک،Clock و ...

BIOS ، يک نرم افزار خاص است که بعنوان اينترفيس ( ميانجی ) بين عناصر اصلی سخت افزارهای نصب شده بر روی سيستم و سيستم عامل ايفای وظيفه می نمايد. نرم افزار فوق اغلب در حافظه هائی از نوع Flash و بصورت يک تراشه بر روی برد اصلی نصب می گردد. در برخی حالات تراشه فوق يک نوع خاص از حافظه ROM خواهد بود.

زمانيکه کامپيوتر روشن می گردد BIOS عمليات متفاوتی را انجام خواهد داد:

- بررسی محتويات CMOS برای آگاهی از تنظيمات خاص انجام شده

- لود کردن درايورهای استاندارد و Interrupt handlers

- مقدار دهی اوليه ريجسترها و مديريت Power

- اجرای برنامه POST بمنظور اطمينان از صحت عملکرد عناصر سخت افزاری

- تشخيص درايوی که سيستم می بايست از طريق آن راه اندازی (Booting) گردد.

- مقدار دهی اوليه برنامه مربوط به استقرار سيستم عامل در حافظه (Bootstrap)

اولين موردی را که BIOS بررسی خواهد کرد، اطلاعات ذخيره شده در يک نوع حافظه RAM با ظرفيت 64 بايت است. اطلاعات فوق بر روی تراشه ای با نام CMOS(Complementry metal oxid semiconductor) ذخيره می گردند. CMOS شامل اطلاعات جزئی در رابطه با سيستم بوده و درصورت بروز هر گونه تغييردر سيستم، اطلاعات فوق نيز تغيير خواهند کرد. BIOS از اطلاعات فوق بمنظور تغيير و جايگزينی مقادير پيش فرض خود استفاده می نمايد.

Interrupt handlers نوع خاصی از نرم افزار بوده که بعنوان يک مترجم بين عناصر سخت افزاری و سيستم عامل ايفای وظيفه می نمايد.مثلا" زمانيکه شما کليدی را برروی صفحه کليد فعال می نمائيد، سيگنال مربوطه، برای Interrupt handler صفحه کليد ارسال شده تا از اين طريق به پردازنده اعلام گردد که کداميک از کليدهای صفحه کليد فعال شده اند.

درايورها يک نوع خاص ديگر از نرم افزارها بوده که مجموعه عمليات مجاز بر روی يک دستگاه را تبين و راهکارهای ( توابع ) مربوطه را ارائه خواهند. اغلب دستگاه های سخت افزاری نظير: صفحه کليد، موس ، هارد و فلاپی درايو دارای درايورهای اختصاصی خود می باشند. با توجه به اينکه BIOS بصورت دائم با سيگنال های ارسالی توسط عناصر سخت افزاری مواجه است ، معمولا" يک نسخه از آن در حافظه RAM تکثير خواهد شد.

راه اندازی ( بوتينگ، Booting )کامپيوتر :

پس از روشن کردن کامپيوتر، BIOS بلافاصله عمليات خود را آغاز خواهد کرد. در اغلب سيستم ها ، BIOS در زمان انجام عمليات مربوطه پيام هائی را نيز نمايش می دهد ( ميزان حافظه، نوع هارد ديسک و ...) بمنظور آماده سازی کامپيوتر برای ارائه خدمات به کاربران، BIOS مجموعه ای از عمليات را انجام می دهد. پس از بررسی و آگاهی از تنظيمات موجود در CMOS و استقرار Interrupt handler در حافظه RAM ، کارت گرافيک بررسی می گردد. اغلب کارت های گرافيک ، دارای BIOS اختصاصی بوده که حافظه و پردازنده مربوط به کارت گرافيک را مقدار دهی اوليه می نمايد. در صورتيکه BIOS اختصاصی برای کارت گرافيک وجود نداشته باشد از درايور استانداری که در ROM ذخيره شده است ، استفاده و درايو مربوطه فعال خواهد شد ( درايور استاندارد کارت گرافيک ) در ادامه BIOS نوع راه اندازی راه اندازی مجدد (Reboot) و يا راه اندازی اوليه (Cold Boot ) را تشخيص خواهد داد .برای تشخيص موضوع فوق، از محتويات آدرس 0000:0472 حافظه استفاده می گردد. در صورتيکه در آدررس فوق مقدار 123h موجود باشد ، بمنزله "راه اندازی مجدد" بوده و برنامه BOIS بررسی صحت عملکرد حافظه را انجام نخواهد داد. در غير اينصورت ( در صورت وجود هر مقدار ديگر در آدرس فوق ) يک "راه اندازی اوليه " تلقی می گردد. در اين حالت بررسی صحت عملکرد و سالم بودن حافظه انجام خواهد شد. در ادامه پورت های سريال و USB برای اتصال صفحه کليد وموس بررسی خواهند شد. در مرحله بعد کارت های PCI نصب شده بر روی سيستم بررسی می گردند. در صورتيکه در هر يک از مراحل فوق BIOS با اشکالی برخورد نمايد با نواختن چند Beep معنی دار، مورد خطاء را اعلام خواهد کرد. خطاهای اعلام شده اغلب به موارد سخت افزار سيستم مربوط می گردد.

برنامه BIOS اطلاعاتی در رابطه با نوع پردازنده ، فلاپی درايو ، هارد ديسک ، حافظه تاريخ و شماره ( ورژن ) برنامه BIOS ، نوع صفحه نمايشگر را نمايش خواهد داد. در صورتيکه بر روی سيستم از آداپتورهای SCSI استفاده شده باشد ، BIOS درايور مربوطه آن رااز BIOS اختصاصی آداپتور فعال و BIOS اختصاصی اطلاعاتی را در رابطه با آداپتور SCSI نمايش خواهد داد. در ادامه برنامه BIOS نوع درايوی را که می بايست فرآيند انتقال سيستم عامل از آن آغاز گردد را تشخيص خواهد داد. برای نيل به هدف فوق از تنظيمات موجود در CMOS استفاده می گردد. اولويت درايو مربوطه برای بوت سيستم متغير و به نوع سيستم بستگی دارد. اولويت فوق می تواند شامل مواردی نظير: A,C,CD و يا C,A,CD و ... باشد . A)نشاندهنده فلاپی درايو C نشاندهنده هاردديسک و CD نشاندهنده درايو CD-ROM است ) در صورتيکه درايو مشخص شده شامل برنامه های سيستم عامل نباشد پيام خطائی نمايش داده خواهد شد : (Non System disk or disk error )

پيکربندی BIOS

در بخش قبل اشاره گرديد که BIOS در موارد ضروری از تنظيمات ذخيره شده در CMOS استفاده می نمايد. برای تغيير دادن تنظيمات مربوطه می بايست برنامه پيکربندی CMOS فعال گردد. برای فعال کردن برنامه فوق می بايست در زمان راه اندازی سيستم کليدهای خاصی را فعال تا زمينه استفاده از برنامه فوق فراهم گردد. در اغلب سيستم ها بمنظور فعال شدن برنامه پيکربندی کليد Esc يا Del يا F1 يا F2 يا Ctrl-Esc يا Ctrl-Alt-Esc را می بايست فعال کرد. ( معمولا" در زمان راه اندازی سيستم نوع کليدی که فشردن آن باعث فعال شدن برنامه پيکربندی می گردد، بصورت يک پيام بر روی صفحه نمايشگر نشان داده خواهد شد ) پس از فعال شدن برنامه پيکربندی با استفاده از مجموعه ای از گزينه ها می توان اقدام به تغيير پارامترهای مورد نظر کرد. تنظيم تاريخ و زمان سيستم ، مشخص نمودن اولويت درايو بوت، تعريف يک رمز عبور برای سيستم ، پيکربندی درايوها ( هارد، فلاپی ،(CD و ... نمونه هائی از گزينه های موجود در اين زمينه می باشند. در زمان تغيير هر يک از تنظيمات مربوطه در CMOS می بايست دقت لازم را بعمل آورد چراکه در صورتيکه عمليات فوق بدرستی انجام نگيرد اثرات منفی بر روی سيستم گذاشته و حتی در مواردی باعث اختلال در راه اندازی سيستم خواهد شد.

BIOS از تکنولوژی CMOS بمنظور ذخيره کردن تنظيمات مربوطه استفاده می نمايد . در اين تکنولوژی يک باتری کوچک ليتيوم انرژی(برق) لازم برای نگهداری اطلاعات بمدت چندين سال را فراهم می نمايد

ارتقاء برنامه BIOS

تغيير برنامه BIOS بندرت انجام می گيرد. ولی در موارديکه سيستم قديمی باشد، ارتقاء BIOS ضروری خواهد بود.با توجه به اينکه BIOS در نوع خاصی از حافظه ROM ذخيره می گردد، تغيير و ارتقاء آن مشابه ساير نرم افزارها نخواهد بود. بدين منظور به يک برنامه خاص نياز است . برنامه های فوق از طريق توليد کنندگان کامپيوتر و يا BIOS عرضه می گردند. در زمان راه اندازی سيستم می توان تاريخ ، شماره و نام توليد کننده BIOS را مشاهده نمود. پس از مشخص شدن نام سازنده BIOS ، با مراجعه به وب سايت سازنده ، اطمينان حاصل گردد که برنامه ارتقاء BIOS از طرف شرکت مربوطه عرضه شده است . در صورتيکه برنامه موجود باشد می بايست آن را Download نمود. پس از اخذ فايل( برنامه) مربوطه آن را بر روی ديسکت قرار داده و سيستم را از طريق درايو) A فلاپی درايو) راه اندازی کنید. در اين حالت برنامه موجود بر روی ديسکت،BIOS قديمی را پاک و اطلاعات جديد را در BIOS می نويسد. در زمان ارتقاء BIOS حتما می بايست به اين نکته توجه گردد که از نسخه ای که کاملا با سيستم سازگاری دارد، استفاده گردد در غير اينصورت BIOS با اشکال مواجه شده و امکان راه اندازی سيستم وجود نخواهد داشت .!

توجه:

اگر در هنگام BIOS-Update دچار مشكلی شديد، كامپيوتر را خاموش و يا از نو شروع نكنيد بلكه تنها فرايند update را دوباره تكرار كنيد.

اگر مشكل همچنان وجود داشت از نسخه پشتيبانی بايوس اصلی كه بر روی ديسكت است استفاده كنيد و آن را دوباره نصب كنيد. اگر نتوانستيد از EZFlash برای پايان موفقيت‌آميز فرايند استفاده كنيد، سيستم شما قادر به شروع نخواهد بود.

اگر در چنين موقعيتی قرار گرفتيد از پشتيبانی شهری ويا تلفنی شرکت مورد نظر كمك بگيريد تا شما را راهنمايی كنند.

کپی رایت با ذکر منبع امکان پذیر است.

سياوش و صاالح ومحمدعلي

1 نوشته شده توسط SMS | لينک ثابت |

از نگاهی دیگر

موضوع: سه شنبه نوزدهم دی 1385 10:18

از اونجایی که ما بروبکس کامپیوتر بازیم و تو رشته ی نرم افزار کامپیوتر داریم تحصیل میکنیم میخاستیم قسمت بایوسشو براتون بنویسیم:

بایوس(BIOS)

اول میگم بایوس چیه؟

بایوس در واقع سیستم راه انداز اولیه ی ورودی خروجی”Basic Input/Output System” است که یکی از اصلیترین وظیفه های اون راه اندازی سیستم عامل است.

وقتی شما یک کامپیوتر را روشن میکنید یک سری نوشته هارو میبینید که قبل از هر کاری روی صفحه ضاحر میشند که این صفحه پست”Post” نام دارد واطلاعات مربوط به سخت افزار کامپیوتر شما را نمایش میدهد و به بایوس راه دارد. برای وارد شدن به بایوس راه های زیادی وجود داره که نسبت به هر مادربرد فرق میکند برای مثال چندتاشون براتون مینویسم:

Del,F1,F2,F11,F12&...

بایوس انواع مختلفی داره که دو نوع معروفشون عبارتند از آوارد و ای ام ال “Award , AMI” که آوارد برای شرکت فونیکس”Phonix” و ای ام ال برای شرکت ایسوس”ASUS”است. حالا با یک مثال چند تا از گزینه های پر کاربرد بایوس را برسی میکنیم:

در برنامه ی بایوس که یک برنامه ی گرافیکی است شما چند گزینه دارید که من برای مثال چند تا از گزینه های مهمی که در یک نوع بایوس فونیکس که روی یک مادربرد اپکس نصب شده رو براتود مینویسم و برای هر کدوم یکم براتون توضیح میدم:

BIOS:

1. Standard COMS Features

2. Advanced BIOS Features

3. Advanced Chipset Features

4. Onboard device

توضیحات:

در گزینه ی اول (Standard COMS Features) شما میتوانید تنضیمات مربوط به ساعت/تاریخ/پرتهای (آی دی ای) و تنضیمات فلاپی (ها) را انجام دهید.در بعضی از بایوس ها این گزینه مخفی است که با زدن دکمه های Ctrl+F1 یاCtrl+F2 این گزینه قابل رویت میشود.

در گزینه ی دوم (Advanced BIOS Features) شما میتوانید تنضیمات مربوط به ترتیب بوت شدن هاردها/ترتیب بوت شدن سی دی رام ها/ترتیب بوت شدن سخت افارها(اول دوم سوم)و... را انجام دهید.

در گزینه ی سوم (Advanced Chipset Features) شما میتوانید تنضیمات مربوط به حافضه ی ای جی پی وسرعت وغیره را انجام دهید.

در گزینه ی چهارم (Onboard device) شما میتوانید تنضیمات مربوط به لوازم جانبی مادربرد مثل کارتهای صوتی و... را انجام دهید.

حالا براي توضيحات بيشتر شما رو دعوت ميكنم تا اين قسمت رو هم بخونيد:

هر بیماری علایم خاص خود را دارد در مورد بایوس هم این مطلب صادق است:

این بوق ها در بین شرکت های سازنده به یک استاندارد مشخص نرسیده اند ، بنابراین هر نوع بایوس با بوق های خاص و متفاوتی از دیگد بایوس ها به هشدار کاربران می پردازد . در یک بایوس دو بوق کوتاه نشان از صحت کامل رایانه و در نوع دیگر ناشی از یک اشکال مهم است . بنابر این اولین نکته ای که کاربر موظف به دانستن آن است ، شناخت نوع بایوس و علایم هشدار دهنده آن است .به کسانی که از این اطلاعات نا آگاهند توصیه می شود که به جز آن بوق معمول که هر زمان رایانه را روشن می کنند می شنوند هر بوق دیگری را که جدید بود و ترتیب نامعلومی داشت و در هنگام روشن نمودن رایانه به گوش آن ها رسید جدی بگیرید .نوع بوق را به خاطر سپرده و رایانه را هر چه سریع تر خاموش کنند . زیرا گاهی هشدار برای گرمای بیش از اندازه CPU است که اگر در خاموش کردن رایانه تعلل شود ممکن است به سوختن CPU منجر شود . اما در خاموش کردن آنقدر دستپاچه عمل نکنید که با کشیدن دوشاخه از برق به قطعات دیگر صدمه بزنید .با این تفاسیر شما هم به نتیجه می رسید که کمی در مورد بایوس خود و بوق های آن تحقیق کنید تا در مواقع لزوم با آگاهی عمل کنید . اگر از بایوس خود اطلاعی ندارید به 3 طریق می توانید از آن آگاه شوید . یکی آن که به راهنمای مادر برد خود رجوع کنید . راه دیگر آن است که به هنگام روشن نمود ن رایانه به نوشته های ظاهر شده دقت کنید مطمئنا نوع آن ذکر خواهد شد اگر درب جعبه ( کیس ) رایانه را باز کنید وبه چیپ ها و IC های روی مادر برد دقت کنید بر روی بایوس نام آن را نوشته است . بایوس های معروف عبارتند از ، Award ، AMI ،ibm ، Compaq و ...انواع بوق های این بایوس ها بسیارند که من در اینجا به برخی از آن ها در دو نوع از موارد فوق اشاره خواهیم کرد .

Award BIOS: در این نوع بوق ها نامحدود نشانه وجود خطا در حافظه اصلی است یا علت آن خرابی RAM است و یا عدم وجود آن . یک بوق بلند و دو بوق کوتاه بیانگر و جود اشکال در کارت گرافیک است . ممکن است ناشی از خرابی یا نصب نادرست سخت افزاری باشد در ضمن باید در این مواقع اتصال درست کابل ویدئو یی به نمایشگر نیز بررسی شود . یک بوق بلند و سه بوق کوتاه نیز بیانگر عدم وجود کارت گرافیک یا وجود اشکال در حافظه کارت گرافیک است . بوق های مکرر و فرکانس های پایین و بالا از وجود اشکال در CPU که یا درست جاگذاری نشده است یا و یا کاملا خراب است . بوق های متمادی و یکنواخت با فرکانس بالا در حین کار با رایانه نیز بیانگر گرمای بیش از حد مجاز CPU است که در صورت عدم اعتنا به ممکن است باعث سوختن آن شود. بایوس های کنونی Award بوق های دیگری ندارد و تمامی آنها به شرح فوق بود .

AMI BIOS: در این نوع بایوس یک یا دو یا سه بوق کوتا بیانگر اشکالات متفاوت حافظه اصلی است و یک بوق بلند به همراه3بوق کوتا بیانگر توقف آزمایش حافظه به علت وجود خطا در آن است . اما توجه کنید که یک بوق بلند نشانه سالم بودن تمام قطعات و انجام تمامی آزمون ها است. 5 بوق کوتاه وجود اشکال در پردازنده را بیان می کند 8 بوق کوتا و یک بوق بلند به همراه 8 بوق کوتا هر کدام از وجود اشکالاتی از جانب کارت گرافیک و یا حافظه آن خبر می دهند .

بعضی از گزينه های بايوس

Viruse Warning

اگر این انتخاب بر روی خصوصیات Enabled تنظیم شود در آن صورت وقتی برنامه ای در تلاش برای نوشتن بر روی بخش راه انداز (Boot Sector) باشد کاربر پیغام را دریافت می کند.پس از دریافت پیغام هشدار می دانید که باید یک برنامه ضد ویروس را اجرا کنید.تنظیم پیش فرض برای این انتخاب Disabled می باشد. توجه داشته باشید که فعای بودن این گزینه موجب می شود که پیغام هشدار را تنها وقتی در مرحله ی راه اندازی قرار دارید دریافت کنید نه وقتی که ویندوز در حال اجرا شدن است.توجه:در هنگام نصب یک سیستم عامل جدید باید این خصوصیت را غیر فعال کنید

CPU Internal Cache

این انتخاب فعال بودن حافظه پنهانی داخل CPU را نشان می دهد.بنابر این باید روی خصوصیت Enabled باشد.

Processor Number Feature

این انتخاب نیز می تواند روی گزینه Enabled و Disabled تنظیم شود.فعال بودن انتخاب مذکور به این معنا است که شماره سریال پردازشگر می تواند توسط نرم افزار مخصوصی خوانده شود.

Quick Power On Self Test

این انتخاب نیز می تواند روی گزینه Enabled و Disabled تنظیم شود.اگر انتخاب مذکور بر روی خصوصیت Disabled تنظیم شود در آن صورت زمان بیشتری صرف انجام عملیات) Post شمارش رم در اول بوت) خواهد شد.

Boot From Lan First

اگر این انتخاب فعال باشد در آن صورت Bios سعی می کند به جای راه اندازی شدن از طریق درایو دیسک سخت موجود بر روی آن سیستم،از طریق درایو سرویس دهنده شبکه محلی راه اندازی شود.البته این در صورتی است که کنترل کننده شبکه از این خصوصیت پشتیبانی کند.

Boot Sequence

اگر این انتخاب بر روی تنظیمات پیش فرض خود باشد در آن صورت Bios در ابتدا تلاش می کند که سیستم را از درایو A راه اندازی کنداگر موفق نشد سپس به سراغ درایو C می رود. شما می توانید ترتیب دیگری را برای تلاش Bios هنگام راه اندازی سیستم انتخاب کنید.

VGA Boot From

اگر در سیستم شما دو کنترل کننده ی تصویری وجود داشته باشد با استفاده از این انتخاب می توانید کنترل کننده ای که سیستم باید انتخاب کند را معین کنید.

Boot Up Num Lock Status

با انتخاب این گزینه شما می توانید تصمیم بگیرید که آیا کلید Num Lock با روشن شدن سیستم فعال شود یا خیر؟ اگر می خواهید کلید Num Lock با روشن شدن سیستم روشن گردد

خصوصیت Boot Num Lock را بر روی On تنظیم کنید در غیر این صورت می توانید خصوصیت Off را برای آن انتخاب کنید.

Security Option

برای این انتخاب می توانید از دو خصوصیت Setup یا System یکی را انتخاب کرد.اگر خصوصیت System را انتخاب کنید در آن صورت هم برای راه اندازی سیستم و هم برای اجرا شدن Setup باید کلمه عبور را وارد کنید.اما اگر خصوصیت Setup را انتخاب نمایید در آن صورت فقط برای اجرای برنامه Setup به کلمه عبور نیاز خواهید داشت.

Pci/Vga Palette Snoop

برای این انتخاب می توانید یکی از دو خصوصیت Disabled یا Enabled را تعیین کرد. تنظیمات این انتخاب هنگام استفاده به از مونیتور به جای تلویزیون یا برای وقتی که اجرای CD باعث به هم ریختن تصویر مونیتور میشود مورد استفاده قرار می گیرد.اگر کارتهایی چون کارت TV در سیستم تان به کار رفته است در آن صورت این انتخاب را بر روی خصوصیت Enabled قرار دهید.

Assign IRQ For VGA

با استفاده از این انتخاب می توانید برای کنترل کننده VGA یک خط IRQ تعیین کنید.

Os Select For DRAM>64MB

برای این انتخاب می توانید یکی از دو خصوصیت Non-Os2 یا Os را انتخابی کرد.اگر سیستم شما بیش از 64 مگابایت حافظه دارد و سیستم عامل OS/2 را اجرا می کند در آن صورت این انتخاب را بر روی خصوصیت OS2 تنظیم کنید. اگر سیستم تان از سیستم عامل دیگری استفاده می کند در آن صورت انتخاب مذکور را بر روی خصوصیت Non-Os

تنظیم نمایید.توجه:اگر حافظه سیستم شما کمتر از 64 مگابایت باشد در آن صورت Bios این انتخاب را نخواهد داشت.

HDD S.M.A.R.T. Capability

اگر این انتخاب را بر روی Enabled تنظیم کنید در آن صورت به Bios اجازه می دهید که از پروتکل SMART استفاده کند.پروتکل SMART وقتی که درایو دیسک سخت در حال خراب شدن است کاربر را از این موضوع مطلع می سازد.

SMART : یک فن آوری برای نمایش اطلاعات و پیش بینی عملکرد و قابلیت سیستم

از کار انداختن رمز عبور BIOS

● رمز عبوری که بر خلاف سایر رمز عبورها به هیچ وجه در هارد دیسک کامپیوتر ذخیره نمیشود. یا همین مشکل موقعی که می خواهید مشخصات Setup کامپیوتر را عوض کنید پیش می آید. این مقاله به معرفی چند روش برای حل این مشکل میپردازد. فرض ما بر این است که شما رمز عبور کامپیوتر خود را فراموش کرده اید و دنبال راه حل هستید و قصد اذیت کردن و دست بردن در کامپیوتر کسی را ندارید.

◄ روش اول: ما برای مارک ها و مدلهای مختلف Bios رمزهای عبوری معرفی می کنیم که امیدواریم مشکل شما را حل کند و نیازی به بالا رفتن از دیوار نداشته باشید.

AWARD BIOS

AWARD SW, AWARD_SW, Award SW, AWARD PW, _award, awkward, J64, j256, j262, j332, j322, 01322222, 589589, 589721, 595595, 598598, HLT, SER, SKY_FOX, aLLy, aLLY, Condo, CONCAT, TTPTHA, aPAf, HLT, KDD, ZBAAACA, ZAAADA, ZJAAADC, djonet

AMI BIOS

AMI, A.M.I., AMI SW, AMI_SW, BIOS, PASSWORD, HEWITT RAND, Oder

رمزهای عبور زیر را بر هر نوع Bios میتوانید امتحان کنید

LKWPETER, lkwpeter, BIOSTAR, biostar, BIOSSTAR, biosstar, ALFAROME, Syxz, Wodj

توجه داشته باشید که هنگام وارد کردن رمزهای عبور حروف بزرگ را بصورت بزرگ و حروف کوچک را بصورت کوچک وارد کنید.

◄ روش دوم : یک روش نرم افزاری برای پاک کردن رمز عبور

اگر هنگامی که کامپیوتر روشن است بدان دسترسی دارید میتوانید از برخی نرم افزارهای موجود برای پاک کردن رمزعبور استفاده کنید ولی از آنجا که ممکن است شما به این نرم افزار ها دسترسی نداشته باشید روش زیر را به شما معرفی میکنیم.

کامپیوتر را به حالت MS DOS برگردانید و دستور DEBUG را اجرا کنید. برای مدلهای مختلف BIOS عبارات زیر را وارد کنید

AMI/AWARD BIOS

O 70 17

O 71 17

PHOENIX BIOS

O 70 FF

O 71 17

GENERIC.Invalidates CMOS RAM.

O 70 2E

O 71 FF

توجه کنید که حرف اول برابرحرف "“O است نه عدد صفر.

◄ روش سوم : روش سخت افزاری

اگر هنگامی که کامپیوتر روشن است به آن دسترسی ندارید یا رمز عبورهای قبلی کارساز نبود می توانید از روشهای سخت افزاری زیر استفاده کنید.

● استفاده از Jumper ها

بر روی تمام مادربردها یک Jumper است که از آن برای پاک کردن CMOS میتوانید استفاده کنید.کنار این jumper معمولا این عبارت دیده میشود Clr CMOS.

تنها کاری که شما میکنید این است که jumper را از پایه 1و2 درآورده و به پایه 3و4 نصب کنید و دوباره به حالت اول برگردانید. شما به همین سادگی میتوانید رمز عبور را پاک کنید.

● در آوردن باتری

میتوانید باتری دستگاهتان را که روی مادربرد است درآورده و دوباره جا بیاندازید در این حالت تمام اطلاعات CMOS به حالت پیش فرض برمیگردد. ولی توجه داشته باشید که جا انداختن باتری کمی مشکل است.

● عوض کردن آی سی ( Cheap CMOS )

اگر هیچ یک از روشهای بالا جواب نداد میتوانید آی سی CMOS را با یک آی سی از همان نوع عوض کنید یا از نوع برنامه ریزی کنید اینکار ابزار مخصوصی دارد و شرکتهای تعمیر کامپیوتر برای شما اینکار را خواهند کرد .

توجه: برای پیدا کردن آی سی CMOS میتوانید به دفترچه مادربرد خود مراجعه کنید.

در این روشها علاوه بر اینکه رمز عبور را پاک میکنید سایر اطلاعات نیز به حالت اولیه برمیگرد ولی نگران نباشید مشکلی نیست و شما میتوانید دوباره مشخصات کامپیوتر خود را در Setup وارد کنید.

قسمت پاچه خاری:

درپایان مطالب دوست دارم از استاد خوبم جناب آقای جوربندی بابت آموزش خوبشون از صمیم قلب تشکر کنم.

سیاوش کاشی پزا

1 نوشته شده توسط SMS | لينک ثابت |

لينك باكس پنگوين

Penguin Linksbox

با قرار دادن اين لينك باكس در سايت يا وبلاگتان و اطلاع به ما آمار خود دا تا 1000% افزايش دهيد.